Kafle sÄ… wyrobem ceramicznym sÅ‚użącym do wykÅ‚adania powierzchni pieców grzewczych, kuchennych i kominków. Kafle po uformowaniu z gliny sÄ… wypalane, ich powierzchnia zewnÄ™trzna pokrywana jest szkliwem np. kryjÄ…cym, transparentnym, pobiaÅ‚kÄ… lub szkliwem przezroczystym. Przy szkliwach transparentnych możliwe jest wystÄ…pienie przebarwieÅ„, podcieni i narysowaÅ„. SÄ… to naturalne zjawiska, charakteryzujÄ…ce tego typu szkliwa.
Pierwsze kafle, tzw. garnkowe pojawiÅ‚y siÄ™ w XI wieku w Europie. W Polsce rozpowszechniÅ‚y siÄ™ od poczÄ…tku XIV wieku. MiaÅ‚y one ksztaÅ‚t garnków wmurowanych w Å›cianÄ™ pieca, otworem na zewnÄ…trz. Otwór poczÄ…tkowo okrÄ…gÅ‚y, wkrótce zmieniÅ‚ ksztaÅ‚t na kwadratowy, później przybieraÅ‚ innÄ…, bardziej ozdobnÄ… postać np. koniczyny. Kafle garnkowe wyrabiano na kole garncarskim.
W XVI wieku zaczÄ™to wyrabiać w Polsce kafle pÅ‚ytkowe, miskowate, okrÄ…gÅ‚e i czworokÄ…tne. ByÅ‚y bardziej ozdobne, pokrywano je polewÄ… brÄ…zowÄ…, żóÅ‚tÄ… lub zielonÄ…. Otwór gÅ‚Ä™bokich kafli przysÅ‚aniano ozdobnÄ… kratkÄ….
W XV wieku pojawiÅ‚y siÄ™ również kafle podobne do wspóÅ‚czesnych – pÅ‚askie, pÅ‚ytkowe. PÅ‚yta czoÅ‚owa byÅ‚a bardzo bogato zdobiona. CzÄ™sto przedstawiano na niej sceny z Nowego i Starego Testamentu, sceny z polowaÅ„, motywy roÅ›linne. Kafle pokrywano różnokolorowymi polewami. W drugiej poÅ‚owie XIX wieku wzrost zapotrzebowania na kafle i zmechanizowanie ich wyrobu spowodowaÅ‚y, że kafle gÅ‚adkie, jednobarwne zdominowaÅ‚y rynek.
Ze wzglÄ™du na ksztaÅ‚t wyróżnia siÄ™ kafle:
- garnkowe/ miskowe; cylindryczne - wyrabiane na kole garncarskim; możliwy ksztaÅ‚t otworu trójkÄ…tny, kwadratowy, okrÄ…gÅ‚y, trój-, czworo-, wielolistny, sercowaty
- póÅ‚ cylindryczne; wnÄ™kowe/ niszowe; - przecinane na póÅ‚ cylindry, z dekoracjÄ… ażurowÄ….
- pÅ‚ytkowe/ pÅ‚askie - wykonane na negatywowych matrycach, na odwrociu czÄ™sto Å›lady tkaniny, przez którÄ… dociskano formÄ™; niezbÄ™dnÄ… częściÄ… kafla pÅ‚ytkowego jest koÅ‚nierz - dolepiana na odwrociu Å›cianka komory grzewczej; koÅ‚nierz wykonać można poprzez, podniesienie krawÄ™dzi pÅ‚ytki, doklejanie jednego pÅ‚ata gliny, formowanie z doklejanych waÅ‚eczków
- zwieÅ„czenia - kafle przeznaczone na gzymsy pieców, peÅ‚niÄ…ce rolÄ™ wyÅ‚Ä…cznie dekoracyjnÄ…
Wyróżniamy podziaÅ‚ kafli:
- narożne - do każdego kafla Å›rodkowego można dopasować wzorniczo kafel narożny. Umożliwia on ksztaÅ‚towanie formy pieca w estetyczny sposób.
- Å›rodkowe - mocuje siÄ™ na równych powierzchniach Å›cianek pieców i kominków
- gzymsowe - formujÄ… ozdobne gzymsy kominka (najczęściej w górnych poziomych strefach wzdÅ‚uż rogów
- fasadowe - przeznaczone sÄ… na wykoÅ„czenie wystajÄ…cych miejsc pieca (ostrych kÄ…tów)
- podtynkowe - zapewniajÄ… przewodnictwo cieplne otynkowanych powierzchni pieca lub kominka
Ze wzglÄ™du na sposób wytwarzania kafle możemy podzielić na:
- formowane ręcznie
- wyciskane na prasach
- odlewane
Uformowane kafle schną od kilkunastu dni do kilku tygodni. Przyśpieszanie tego procesu nie jest zalecane, ponieważ może to doprowadzić do ich zdeformowania.
Do wypalania kafli stosowane sÄ… piece:
- opalane drewnem
- opalane węglem
- piece elektryczne
- piece gazowe
Obecnie kafle przeżywajÄ… swój renesans. Kominki i piece kaflowe, a także piece kuchenne, znowu staÅ‚y siÄ™ dosyć popularne i modne. Na polskim rynku mamy bardzo szeroki wybór rodzai, kolorów, rozmiarów i wzorów kafli. NaprawdÄ™ wiÄ™c jest w czym wybierać, a niektóre z nich sÄ… wrÄ™cz prawdziwymi dzieÅ‚ami sztuki (nie dość, że rÄ™cznie malowane to jeszcze przedstawiajÄ…ce wspaniaÅ‚e, bogato zdobione ornamenty lub też ukazujÄ…ce polowania i inne wydarzenia, otaczajÄ…cÄ… nas przyrodÄ™ czy też motywy roÅ›linno-owocowe.). DziÄ™ki różnorodnoÅ›ci kolorystyki glazur używanych do szkliwienia, kominki, piece i kuchnie zbudowane z kafli mogÄ… stać siÄ™ ozdobÄ… każdego wnÄ™trza. Kafle sÄ… źródÅ‚em zdrowego ciepÅ‚a, sÄ… Å‚atwe w utrzymaniu i przede wszystkim bardzo dobrze siÄ™ nagrzewajÄ… i przyjemnie oddajÄ… ciepÅ‚o przez wiele godzin po wygaÅ›niÄ™ciu ognia w palenisku.
Firmy zajmujÄ…ce siÄ™ wytwarzaniem kafli (kaflarnie), to bardzo czÄ™sto firmy z rodzinnÄ… tradycjÄ…, przekazywane z pokolenia na pokolenie. Wyroby tam wykonywane sÄ… czÄ™sto caÅ‚kowicie metodÄ… rÄ™cznÄ… i cechujÄ… siÄ™ wyjÄ…tkowÄ… precyzjÄ…, dokÅ‚adnoÅ›ciÄ… i przede wszystkim wysokÄ… jakoÅ›ciÄ…. SpecjalizujÄ… siÄ™ również w produkcji kafli na specjalne zamówienie klienta. Technologia jakÄ… siÄ™ posÅ‚ugujÄ… także nie zostaÅ‚a zmieniona od czasu powstania kaflarni. KontynuujÄ… w ten sposób rodzinnÄ… tradycjÄ™.
Zdjęcia przedstawiają wybrane realizacje firmy KAFLARNIA "KAFEL-KAR" Rafał Karny www.kafel-kar.com.pl
|
